‘Nederland is verslaafd aan diploma’s’

Dr. Ewald Engelen doet met zijn boekje Milde meritocratie, een onderwijsagenda voor de 21e eeuw een poging het huidige onderwijs nieuwe handvatten te bieden. Daar is volgens de auteur wel wat voor nodig; een grondige herziening van het onderwijsstelsel, waarbij een leerling tot en met zestien jaar nog niet wordt lastiggevallen met carrièrestappen en beroepskeuzes.

Ewald Engelen is het schoolvoorbeeld van iemand die pas op late leeftijd ontdekte wat hij wilde en kon. Hij was een typische ‘hakken-over-de-sloot’-havist en het zou tot zijn dertigste duren voor hij besloot om zijn ‘kennisbagage’ te vergroten aan de Universiteit van Amsterdam als student Wijsbegeerte. Inmiddels is Engelen cum laude afgestudeerd en gepromoveerd en geeft hij nu zo’n 15 jaar les aan de UvA. Hij doet onderzoek naar de recente geschiedenis en toekomst van de financiële dienstverlening in Amsterdam. De Waterlandstichting (een links-liberale denktank onder voorzitterschap van socioloog Dick Pels) gaf het pamflet Milde meritocratie uit, een visie op onderwijs omdat "het belang van goed en toegankelijk onderwijs voor het Nederland van de 21ste eeuw niet voldoende kan worden benadrukt".

Voor de duidelijkheid: een meritocratie is een maatschappij waarin positie niet meer door afkomst wordt bepaald, maar door capaciteiten. Engelen gaat in zijn pamflet uit van een aantal conclusies in het hoofdstuk Wat nu?. Zo luiden de conclusies: Zet in op vroegschoolse educatie, stop met selectie op 12-jarige leeftijd, maak van basisscholen ‘ontplooiingscentra’, bestrijdt schooluitval met schoolterugkeer, stimuleer differentiatie in het hoger onderwijs en maak de staat verantwoordelijk voor de ontplooiing van alle kinderen van 1 tot 16 jaar.

'CITO-toets wordt te belangrijk gevonden'

Aanleiding voor de eerste conclusie is Engelens opvatting dat er nu nog te veel gehecht wordt aan gestandaardiseerde eindniveaus in het basisonderwijs. ‘De CITO-toets wordt als te belangrijk ervaren, terwijl de toets eigenlijk twee smalle cognitieve dimensies meet. De laatste drie jaar van het basisonderwijs wordt volledig gefocust op die toets. Het vervolgonderwijs kijkt nu vaak alleen nog naar de resultaten van de CITO-toets en veel minder naar het oordeel van de docent. Maar zo’n score is te eenduidig, het zegt weinig over de kennis van een leerling.’

Toch is zo’n “cijfercultuur” niet voor niets. Ook op de middelbare school wordt er – ook door ouders – naar de cijfers van het Centraal Schriftelijk Examen gekeken. Of het nou een sociale leerling is of niet, het gaat om de cijfers die op de uitdraai verschijnen. ‘Ik heb ook niets tegen toetsresultaten die je kwalificeert met een cijfer. Het kan juist heel handig zijn. Maar het moet wel in verhouding zijn. Van een twaalfjarige kan je nog niet verwachten dat hij een toets maakt die voor de rest van zijn leven verregaande gevolgen heeft, zoals nu wel het geval is.’

Predikaat middenschool

Met gemengde gevoelens keek Engelen dit weekend naar het tv-programma Buitenhof. Te gast waren onderwijssocioloog Maurice Krul, eveneens van de UvA en tweedekamerlid voor de VVD, Ineke Dezentjé Hamming. De discussie die zij voerden, ging over de suggestie die Minister Plasterk onlangs deed, dat selectie voor het onderwijstype misschien later moest gebeuren. Alle partijen, met uitzondering van GroenLinks en D66, waren fel tegen dit standpunt. ‘Het standpunt van de VVD, dus vóór een vroege selectie, staat haaks op de uitgangspunten van het liberalisme. Zodra je zegt dat je een brede school wilt, wordt onvermijdelijk het predikaat “middenschool” opgeplakt. Maar ik pleit voor een ruim aanbod van de leerstof voor leerlingen tot zestien jaar in een mild en genereus klimaat. Waarom zou je ze voor die tijd al hun blik vernauwen door ze één richting op te sturen?’

Leerlingen op een havo of vwo kiezen op school een profiel, niet zozeer een baan. Op het vmbo kiezen leerlingen in het derde jaar voor een bepaalde sector waar ze zich in specialiseren. Is dat zo vreemd? Op je veertiende weet je toch ook al of je al dan niet liever bakker wilt worden dan hersenchirurg? ‘Het gaat er mij om dat een leerling tot zijn zestiende in elk geval de kans krijgt zich te ontplooien, niet dat hij tegen heug en meug een opleiding kiest omdat we dat van hem verlangen.’

Even naar de huidige situatie kijken. Als iemand niet al te theoretisch is ingesteld, wat heeft hij dan op zijn zestiende aan een diploma op zak van een brede school? Is een praktijkschool dan niet veel beter voor hem? ‘Momenteel ontzeggen we teveel leerlingen de kans om te leren. De arbeidsmarkt verandert voortdurend. Een beetje inventieve hoger opgeleide komt er wel, maar als iemand nu laaggeschoold is en maar in één praktisch vak uitblinkt en verder niets gedaan heeft, hebben we weinig aan hem als arbeidskracht.’

'Stop de certificering'

Sympathie en bijval ontvangt de Amsterdammer vanuit het onderwijsveld, maar ook kritiek. Aleid Truijens schreef op 28 oktober in de Volkskrant in haar betoog: ‘De creatieve ontplooiingsschool zal desastreus uitpakken voor jongens, achterstandskinderen en bèta’s, met als gemene deler de Marokkaanse jongens, nu al de meest kansloze groep. [¿] Dat vind ik pas hardvochtig. Wie munten er uit op sociaal en cultureel gebied? De kinderen uit de elite, die van jongsaf zijn opgevoed in communicatief en coöperatief gedrag, die jarenlang naar kindertoneel zijn meegesleept. Sociale criteria zijn wrede criteria. Bij rekenen kun je ook meedingen als je ouders analfabeet zijn. Een Cito-score die onverwacht hoog uitvalt, kan dan je redding betekenen. Zo werkt een echte meritocratie.’

Engelen doet in zijn boek enkele opvallende uitspraken: ‘Waarom moet je een agrarische opleiding hebben gevolgd om boswachter te worden? Waarom moet je een akte bezitten om les te kunnen geven? Waarom is het onmogelijk om de vereiste vaardigheden on the job op te doen? Stop de certificering van de Nederlandse arbeidsmarkt!’ Als reactie hierop zegt Engelen desgevraagd: ‘Ik pleit niet voor afschaffen van certificeren; ik constateer dat de certificering is doorgeschoten en pleit voor het behoud van certificaatvrije economische activeiten, zoals de journalistiek.’ Maar zijn de “intellectueel minder bedeelden” hier niet de dupe van? Engelen kan niet genoeg benadrukken dat juist kennis wel belangrijk is, maar niet slechts beperkt moet zijn tot “meetbare” gegevens. ‘Je moet alle talenten kunnen aanspreken. Ook sociale intelligentie en filosofische vaardigheden komen daarbij kijken.’

EscenicId: 735079

Geef je reactie

Je kan een reactie ingeven op een artikel via jouw LinkedIn account.
We vragen je bij een reactie je voornaam, achternaam en functietitel - die tevens automatisch ingeladen zijn vanuit jouw LinkedIn profiel - in te vullen.

Via onderstaande link kan je inloggen met je LinkedIn account. Aanmelden met je LinkedIn Account

lezersreacties (7)

27/02/2009

Gladys , leraar

Het is hoog tijd dat er een brede discussie op gang komt met alle partijen. Hiermee bedoel ik leraren, leerlingen, ouders, minister van onderwijs, schooldirecteuren en zeker het bedrijfsleven afnemer van naar ik hoop het resultaat van deze hele discussie nl. kwalitatief goed opgeleide werknemers.
De waardering van scholen door de minister moet nodig onder de loep genomen worden. Een school waarderen op het aantal leerlingen met een diploma vraagt om frauderen. Gaat onderwijs om het afgeven van diploma's of goede overdracht van kennis. Vinden wij het gek dat Nederland steeds achterloopt bij het buitenland. In plaats van het motiveren van leerlingen om meer uit zichzelf te halen verzinnen wij steeds weer methoden om ze tegemoet te komen. De leerlingen worden steeds minder gemotiveerd als de leeraren dat ook worden.

---

27/02/2009

Gladys , leraar

Het is hoog tijd dat er een brede discussie op gang komt met alle partijen. Hiermee bedoel ik leraren, leerlingen, ouders, minister van onderwijs, schooldirecteuren en zeker het bedrijfsleven afnemer van naar ik hoop het resultaat van deze hele discussie nl. kwalitatief goed opgeleide werknemers.
De waardering van scholen door de minister moet nodig onder de loep genomen worden. Een school waarderen op het aantal leerlingen met een diploma vraagt om frauderen. Gaat onderwijs om het afgeven van diploma's of dgoede overdracht van kennis. Vinden wij het gek dat Nederland steeds achterloopt bij het buitenland. In plaats van het motiveren van leerlingen om meer uit zichzelf te halen verzinnen wij steeds weer methoden om ze tegemoet te komen. De leerlingen worden steeds minder gemotiveerd als de leerlaren dat ook worden.

---

19/12/2008

Lara

Ik ben van mening dat het de hoogste tijd wordt om denkwijzen en methoden die tig jaar geleden misschien prima hebben gefunctioneerd, eens onder de loep te nemen. Daarom ben ik heel blij dat deze discussie eindelijk wordt gevoerd.

---

18/12/2008

Nelly , zelfstandig communicatiebureau

Ik kan niet anders dan positief gestemd zijn over dit artikel. Dat het in ieder geval de discussie laat aanwakkeren over de competenties die we vragen op de arbeidsmarkt. Het blijft voor mij onbegrijpelijk dat er zo weinig passie en kennisdeling heerst in arbeidsrelaties. De minieme betrokkenheid en de gestandariseerde regels baren veel zorgen. ZO kan Nederland niet groeien. Er is geen epos meer en competenties moeten direct worden opgelepeld waarmee ze geldend worden? Het kan niet bestaan dat er op die manier een toekomst is. Kinderen zijn vaak te jong en de informatie verwerking wordt alleen maar groter. Het gaat over een bewuste keuze maken of ze iets door de strot duwen..Dat door de strot duwen gebeurt nu en dat kinderen geen visie ontwikkelen is niet hun schuld. Van een onderwijssysteem dat methodes inzet(..)kunnen we geen toekomstige visies verwachten

---

18/12/2008

C. Schoep , Ambtenaar

Na de oorlog was het zo dat je overal aan de slag kon en door kon groeien naar een hogere functie.

Ik ben van mening dat er in de ambtenarij, nog steeds die kansen hebt, je moet er wel reeds werkzaam zijn en wat cursusen gevolgd hebben, maar dan is er ruimte genoeg, voor de welwillende harde werker.

---

17/12/2008

Gerben de Jong , retired manager

Dit is de eerst keer dat ik een artikel heb gelezen die uitbrengt de mening die ik heb, dat er andere overwegingen zijn die bepaalt hoe een persoon zich ontwikkeld. Ik ben een persoon
die niet in het Nederlandse onderwijs millieu paste. Vandaar mijn vertrek naar the USA . Waar men mij de kans gaven om mij
zelf(met hulp van andere) te ontwikkelen. Alles berijkt zonder klem te raken in een diploma mentalitijd.

---

17/12/2008

michel , zelfstandig ondernemer

Opvallend vind ik al jaren de teksten bij de plaatsing van personeelsadvertenties.

De opleidingseisen welke er gesteld worden, de testen welke worden afgenomen etc etc.

Neem nu de vacature van vrachtwagenchauffeur, hij moet buiten; schadevrij rijden, ook een teamplayer zijn, communicatief goed onderlegt, representatief zijn etc etc.

Vervolgens wijken alle expediteurs uit naar Oostblok landen, zetten er goedkope chauffeurs op en kijken nergens naar.

Diploma's prima, maar wat mij opvalt is dat de gemiddelde jeugd graag heel snel heel veel geld willen verdienen, alles moet vooral leuk zijn, ze hebben diploma's, maar een werkmentaliteit......daar hebben ze nog nooit van gehoord.

Alles gaat voor in hun leven en is ondergeschikt aan hun job, vinden ze het niet leuk genoeg, hopla, weg zijn ze weer. Wordt het te moeilijk, omdat werken iets anders is dan studeren, hopla, weg zijn ze weer.

Alles moet kunnen, laptop van de zaak, auto en gsm van de zaak, maar vraag je ze tijdig en correct dat na te komen wat er is afgesproken, hopla.................weg zijn ze weer.

jongeren en diploma's, ze hebben er een hoop, ze kunnen er soms weinig mee, omdat ze niet reeel kijken naar hetgeen je met een diploma echt kunt.

Er zit veel meer in een mens dan slechts een cognitief leervermogen, en daar zijn werkgevers OOK naar opzoek.

Een diploma is mooi, kennis is leuk, maar vergaar je kennis en diploma's slechts om deze kennis, geef mij dan een ouderwetse werknemer, met ervaring welke weet waar het overgaat in het leven en niet bij iedere tegenslag wegloopt.

---

Toelichting lezersreacties

Lezersreacties worden geplaatst op de website van VKbanen. Door het insturen van een reactie verleen je impliciet toestemming aan VKbanen je reactie onder vermelding van je naam en functietitel te publiceren op de website. Je reactie zal, indien nodig, worden geredigeerd en ingekort.

De redactie behoudt zich het recht voor om reacties te verwijderen als zij:

• Afwijken van het onderwerp, de stelling of de vraag.
• Beledigend of discriminerend zijn
• Commerciële doeleinden dienen

We vragen je bij een reactie je voornaam, achternaam en functietitel - die tevens automatisch ingeladen zijn vanuit jouw LinkedIn profiel - in te vullen. Die worden bij de bijdrage geplaatst op de website. Je e-mailadres vermelden we niet. Deze zal door de redactie alleen worden gebruikt om je een vraag te kunnen stellen, bijvoorbeeld bij een oproep om informatie, foto’s, of bij onduidelijkheden in de tekst.

De redactie van VKbanen