‘Geef leraar ruimte en passie terug’

Bureaucratische rompslomp is dé grote ergernis in het onderwijs. Geef de leraar meer bewegingsvrijheid, maar verwacht wel kwaliteit terug, zegt de onderwijsconsultant.

‘Als docent heb ik me soms productiemedewerker gevoeld. We moesten van de hogeschool werken met een zo gedetailleerd lessenboek dat het als dictaat voelde. Dan word je als leraar totaal niet serieus genomen.’

Everard van Kemenade (56) was ooit leraar Nederlands maar is nu al jaren consultant bij hogeschool Fontys in Eindhoven. Volgens hem wordt de bureaucratische rompslomp, die in de Onderwijsagenda van de Volkskrant als grootste probleem eindigde, veroorzaakt door wantrouwen jegens de belangrijkste professional, de leraar. Het leidt tot onnodige verantwoordingsplicht.

Gezond wantrouwen
'Er moet wel controle zijn, vanuit een ‘gezond wantrouwen’, zegt Van Kemenade. ‘Het gaat immers om overheidsgeld. Ik geloof niet in een systeem zonder papier. We hebben normen nodig om te meten of iets goed genoeg is.

'Maar we zijn veel verder gegaan dan gezond wantrouwen. Scholen moeten zich tot drie cijfers achter de komma over alles verantwoorden. De overheid is te bang ruimte te geven. Vervolgens vreest het bestuur een slechte naam en zet het de schooldirecteur onder druk, die op zijn beurt het personeel in de tang neemt.’

Van Kemenade, die in april promoveerde op onderzoek naar kwaliteitstoezicht in het hoger onderwijs, bepleit een strikt onderscheid tussen de verantwoording naar binnen en naar buiten toe.

‘Laat overheid en Onderwijsinspectie toezicht houden op bestuursniveau. Kijk alleen of scholen een werkend systeem hanteren om hun eigen kwaliteit op peil te houden. De directie moet een buffer vormen naar de leraren. Ze moet intern haar zaakjes op orde hebben en naar buiten toe verdedigen, zodat die docenten hun werk kunnen doen, zonder last te hebben van die toezichthouder.’

Waar gaat de controle te ver?
‘Denk aan de urennorm van 1.040 uur. Of aan de handelingsplannen voor zorgleerlingen. Aan alles wat er aan papierwerk bij komt kijken om een kind dat niet meer in de klas te handhaven is, elders onder te brengen. Zo’n inspecteur die nog in de klas komt kijken, dat is toch te zot voor woorden. Die krijgt trouwens vaak een opgepoetste werkelijkheid te zien.’

Moeten scholen dan maar de vrije hand krijgen?
‘Ik begon met lesgeven in de jaren zeventig: de tijd dat je koning was in je klaslokaal. Ik kreeg een grof lesprogramma mee en werd voor de leeuwen gegooid. De leerlingen lieten me alle hoeken van de klas zien. In arren moede stuurde ik er dan soms eentje de gang op, maar niemand die daar wat van zei. Dat is dus geen oplossing. Als de overheid er niet bovenop zit, moet de school zelf de verantwoordelijkheid nemen voor de kwaliteit.’

Is er een oplossing denkbaar?
‘De kern van goed onderwijs is de relatie tussen leerling en leraar. D¿¿árom heeft hij dat vak gekozen. Met al die regels draaien we aan het verkeerde wieltje. Veel bureaucratische verantwoording maakt die passie kapot. Die leraar heeft te veel ruimte verloren de laatste decennia. Dus geef hem ruimte.’

‘Maar de medaille van de professionele vrijheid heeft twee kanten: Je krijgt ruimte, maar dat betekent dat jij verantwoordelijk bent voor je kwaliteit. De docent moet zich openstellen voor beoordeling door andere vakdeskundigen. Door van elkaar te leren, intervisie en peer reviews blijf je scherp.’

Daar zitten veel leraren helemaal niet op te wachten¿
‘Klopt. Maar als je professional wilt zijn, vind je het logisch ook verantwoording af te leggen. Misschien is men in het onderwijs nog te liefjes tegen elkaar.’

Als je risico’s minder afdekt met regels, ontstaan meer incidenten. Moeten we die voor lief nemen?
‘Als het alternatief is dat je alles helemaal dichttimmert, zeg ik: ja. Liever dat het af en toe misgaat dan zo diep ingrijpen. Alleen risico’s afdekken biedt schijnzekerheid, want je bereikt niet dat die professional beter werkt.

'Je moet met elkaar afspreken wat goed onderwijs is. Als je doel is een leerling op een bepaald niveau te brengen, en je merkt dat dat niet lukt, moet je daarnaar durven kijken. Ook als dat betekent dat je als leerkracht moet veranderen. Maar laat aan de leraar over hoe hij lesgeeft.’

EscenicId: 756828

Geef je reactie

Je kan een reactie ingeven op een artikel via jouw LinkedIn account.
We vragen je bij een reactie je voornaam, achternaam en functietitel - die tevens automatisch ingeladen zijn vanuit jouw LinkedIn profiel - in te vullen.

Via onderstaande link kan je inloggen met je LinkedIn account. Aanmelden met je LinkedIn Account

lezersreacties (1)

20/01/2010

Pieter Grimbergen , docent muziekschool

Ondergetekende werkt aan een muziekschool, en herkent de inhoud van het artikel absoluut ook in het onderwijs aan muziekscholen!!!

Regels, talloze taken die je inderdaad een productiemedewerker maken en je weg houden van je essentie! Stress, kont tegen de krib tegen de directie en MT zijn het gevolg. En die snappen dat meer niet!!!!

De leerlingen en ouders willen docenten met hart en ziel! Die functioneren in hun essentie!

---

Toelichting lezersreacties

Lezersreacties worden geplaatst op de website van VKbanen. Door het insturen van een reactie verleen je impliciet toestemming aan VKbanen je reactie onder vermelding van je naam en functietitel te publiceren op de website. Je reactie zal, indien nodig, worden geredigeerd en ingekort.

De redactie behoudt zich het recht voor om reacties te verwijderen als zij:

• Afwijken van het onderwerp, de stelling of de vraag.
• Beledigend of discriminerend zijn
• Commerciële doeleinden dienen

We vragen je bij een reactie je voornaam, achternaam en functietitel - die tevens automatisch ingeladen zijn vanuit jouw LinkedIn profiel - in te vullen. Die worden bij de bijdrage geplaatst op de website. Je e-mailadres vermelden we niet. Deze zal door de redactie alleen worden gebruikt om je een vraag te kunnen stellen, bijvoorbeeld bij een oproep om informatie, foto’s, of bij onduidelijkheden in de tekst.

De redactie van VKbanen