'Externe toetsen zijn een armetierige manier van de maat nemen'

Bijzondere scholen zijn tegen het plan van de minister Van Bijsterveldt om de cito-toets wettelijk verplicht te stellen. Een twistgesprek tussen Laura de Jong van de Volkskrant en Simon Steen, directeur van de Verenigde Bijzondere Scholen.

Waarom bent u tegen de verplichte Cito-toets?

Omdat het een inperking van de vrijheid en verscheidenheid van onderwijs is. Er wordt alleen naar taal en rekenen gekeken. Terwijl bijzondere scholen als Dalton-, Montesorri-, Jenaplan- en Vrije scholen andere vakken ook belangrijk vinden voor de vorming van een kind: creativiteit, ondernemerschap, samenwerken.

Dat zijn niet-meetbare onderdelen van de ontwikkeling. Met de Cito-toets wordt niet het echte beeld geschetst. Ze is niet neutraal.

De Cito-toets is toch juist een objectief instrument om het niveau van een kind te meten?

Ze meet slechts een beperkt deel. Kinderen ontwikkelen zich verschillend. Als de Cito op bijzondere scholen verplicht wordt, heeft dat een voorafschaduwende werking. De publieke maatstaf die de Citotoets met zich meebrengt, zullen veel scholen als een druk ervaren. Het idee zal ontstaan dat als kinderen niet hoog genoeg scoren op de Cito, de school wel slecht zal zijn.

O zit dat erachter? Zien bijzondere scholen het als bedreigend dat de resultaten van de Cito-toets openbaar worden?

Nee, daar zijn we niet bang voor. Maar met het verplicht stellen van de Cito wordt het een kunstje om te zorgen dat leerlingen de toets goed maken. Aan andere belangrijke punten wordt dan minder aandacht besteed. De Citotoets is een schijnhouvast. Waardoor je in het lesprogramma overmatig aandacht aan taal en rekenen besteedt en je niet het maximale uit een kind haalt.

Als een kind taal en rekenen niet beheerst, zal het ook moeite krijgen met andere vakken. Uit onderzoek blijkt dat kinderen op Jenapalnscholen en op de Vrije School op die gebieden achterlopen op het alndelijk gemiddelde.

Dat zou incidenteel het geval kunnen zijn. Het Jenaplan heeft een eigen pedagogische grondslag. Niet alles gaat in een keer goed. We moeten daar met elkaar aan werken. Taal en rekenen zijn inderdaad belangrijk. Voor goede bijzondere scholen is het erg vervelend als andere bijzondere scholen negatieve publiciteit trekken.

Maar neem nou het Vrije Schoolonderwijs. Dat is gebaseerd op de filosofie van Steiner. Veel ouders denken dat het goed is als hun kind al jong leert lezen. Maar volgens de Vrije School is dat helemaal niet goed. Kinderen leren dan te jong de verwondering af. Door te lezen leer je namelijk te denken in structuur in plaats van waar te nemen in kleuren of muziek. De Vrije School is dus een uitdagende leeromgeving gebaseerd op het levend houden van verwondering. Een 6-jarige kan achterlopen op het gemiddelde qua technisch lezen, maar het twee jaar later hebben ingehaald.

Er moet toch een minimum zijn van wat kinderen kunnen als ze de basisschool verlaten?

Daar ben ik ook helemaal niet tegen. Er zijn vorig jaar referentieniveaus taal en rekenen in de wet vastgelegd. De Inspectie ziet erop toe dat de wettelijke kerndoelen worden nageleefd. Maar scholen mogen zelf kiezen hoe ze die doelen halen. De minister roept alleen maar dat de lat omhoog moet, maar de lat is al geformuleerd. Vertrouw erop dat kinderen het niveau halen. Laat de minister afblijven van dat beetje eigenzinnigheid van enkele scholen.

Scholen moeten verantwoording afleggen over hun resulaten.

Ja, maar ik kom op voor de vrijheid van ander onderwijs. De Inspectie kijkt met een standaardbril naar de resultaten. Ik ben niet tegen het in kaart brengen van resultaten, maar tegen een meetsysteem waarbij geen inbedding plaatsvindt in het bredere verhaal.

Hoe doe je dat zonder Cito-toets?

Het leerling- en onderwijsvolgsysteem volstaat. Dat is een nieuw wetsvoorstel dat wel verstandig is. Centraal staat de ontwikkeling van het kind. Wat heeft het kind nodig? Wat kan de leerkracht doen?

Dan ligt alles bij school en docent, die subjectief kunnen zijn.

Een docent volgt een kind het hele schooljaar. Hij heeft voor dit vak gekozen en ziet wat een kind kan. Natuurlijk moet je die niet op zijn blauwe ogen vertrouwen. Maar de Citotoets is een momentopname, de docent kent de film van de ontwikkeling van een kind.

Door kinderen nooit te toetsen creëert u toetsvrees. Op de universiteit moeten ze ook tentamen doen.

Aan de universiteit en in het bedrijfsleven maakt men steeds meer gebruik van self-assesments. Op basis van een portfolio kunnen studententen zelf beoordelen of ze klaar zijn voor een tentamen. Zo krijgen ze beter inzicht in hun eigen ontwikkeling.

O ja? Dat heb ik nog nooit gehoord. Welke universiteit is dat?

Enkele jaren geleden experimenteerde men daarmee aan de universiteit Leiden. Daar gaan we steeds meer naar toe. Externe toetsen zijn een armetierige manier van de maat nemen. Studenten leren zo alleen maar goed door de toets te komen.

Is het niet mogelijk van de bijzondere scholen particuliere scholen te maken? dan heeft u niets meer met de Cito te maken.

Bij particuliere scholen wordt een enorme smak geld gevraagd. We leven in een mooie egalitaire samenleving. Welgestelde kinderen en bijstandskinderen kunnen naar dezelfde school. Het zou belachelijk zijn als je de vrijheid van onderwijs alleen kunt organiseren met zo'n radicale stap. Het is juist zo mooi dat alle scholen gelijk bekostigd worden met ruimte voor verscheidenheid mits ze aan kwalitatieve eisen voldoen. Op dat punt ben ik dus wel voor een uniform systeem.

Geef je reactie

Je kan een reactie ingeven op een artikel via jouw LinkedIn account.
We vragen je bij een reactie je voornaam, achternaam en functietitel - die tevens automatisch ingeladen zijn vanuit jouw LinkedIn profiel - in te vullen.

Via onderstaande link kan je inloggen met je LinkedIn account. Aanmelden met je LinkedIn Account

Toelichting lezersreacties

Lezersreacties worden geplaatst op de website van VKbanen. Door het insturen van een reactie verleen je impliciet toestemming aan VKbanen je reactie onder vermelding van je naam en functietitel te publiceren op de website. Je reactie zal, indien nodig, worden geredigeerd en ingekort.

De redactie behoudt zich het recht voor om reacties te verwijderen als zij:

• Afwijken van het onderwerp, de stelling of de vraag.
• Beledigend of discriminerend zijn
• Commerciële doeleinden dienen

We vragen je bij een reactie je voornaam, achternaam en functietitel - die tevens automatisch ingeladen zijn vanuit jouw LinkedIn profiel - in te vullen. Die worden bij de bijdrage geplaatst op de website. Je e-mailadres vermelden we niet. Deze zal door de redactie alleen worden gebruikt om je een vraag te kunnen stellen, bijvoorbeeld bij een oproep om informatie, foto’s, of bij onduidelijkheden in de tekst.

De redactie van VKbanen