onderwijs

Hoger onderwijs levert geen academici

04/05/2010

Studenten leren in het hoger onderwijs veel, maar uiteindelijk wordt alleen gekeken of ze de geleverde kennis kunnen reproduceren of toepassen. Hoe ze denken, wordt niet getoetst. Willen studenten innovatieve, creatieve denkers worden, dan moet het onderwijs veranderen. En anders gaan toetsen, zeggen Rebecca Hamer en Erik Jan van Rossum.

Het hoger onderwijs heeft als doelstelling studenten naar een hoger denkniveau te brengen, in de wandelgangen bekend als een ‘academisch werk- en denkniveau’. Alleen: die doelstelling wordt bij lange na niet gehaald. Dat blijkt uit onderzoek van Rebecca Hamer, programmaregisseur onderzoek bij het Platform Bèta Techniek, en Erik Jan van Rossum, universitair docent kwalitatieve methoden bij de Universiteit Twente.

Zij constateerden dat veel afgestudeerden van hogeschool en universiteit het beoogde denkniveau, dat in hun indeling niveau 4 heet, niet beheersen. Sterker, ‘academisch denken’ lukt slechts 20 tot 50 procent van de hooggeschoolden.

Op 26 mei promoveert het echtpaar aan de Universiteit Utrecht op hun onderzoek dat ze de afgelopen dertig jaar, naast hun werk, hebben gedaan en staat in hun boek The Meaning of Learning and Knowing (Sense Publishers).

Hoe kan het hoger onderwijs zo ernstig falen?
Hamer: ‘Dat het academisch denkniveau vaak niet wordt gehaald, komt omdat in het onderwijs nog altijd het accent ligt op wát er wordt geleerd, en niet hóe iets wordt geleerd. Studenten gaan naar college, luisteren naar de stof, en sluiten een blok af met een tentamen of multiplechoice-toets. Deze vorm van kennis toetsen, waarbij je kijkt of iemand het goede antwoord geeft of kan navertellen wat is aangeboden, komt voort uit het idee dat je nu eenmaal niet kunt meten hóe iemand denkt.

Buiten dat krijgen studenten les van docenten die vaak zelf evenmin het academisch denkniveau beheersen. Niet omdat ze daartoe niet in staat zijn, maar omdat ook zij voortkomen uit ditzelfde onderwijsmodel.”

Is deze Nederlandse situatie uniek?
¿Nee, onze indruk is dat dit probleem wereldwijd bestaat. Er zijn uitzonderingen, zoals het beroemde Harvard en MIT, waar studenten iets vaker met niveau 3 of 4 binnenkomen en met denkniveaus 5, 6 en soms zelfs 7, volgens onze indeling, de instelling verlaten. Dat zijn de zelfstandige, creatieve en innovatieve denkers waarop ook onze hoogwaardige kenniseconomie zit te wachten.

Van de Amerikaanse top- instituten zijn dus wel denkniveau-metingen bekend, want men deed die al in de jaren zestig van de vorige eeuw. Dat maakt meteen duidelijk maakt dat je denkwijzen dus wel degelijk kunt meten. Maar van de Engelse top-universiteit Oxford weten we weer niets.”

Wat moet er veranderen om de bedoelde academische denkers wel te krijgen?
‘Als we nu beginnen met het veranderen van ons onderwijs, kunnen we over tien jaar ook een Harvard of MIT hebben. Om dat te bereiken, vergt dat wel een vakgroep, faculteit of liefst hele instelling die het onderwijs anders wil inrichten. Als een enkeling het roer omgooit, heeft het niet zo veel zin. Bovendien, een docent die te horen krijgt dat hij niet of onvoldoende een academisch denkniveau uitdraagt in het onderwijs, voelt zich in eerste instantie eerder bedreigd dan uitgedaagd. Daarom moet je met z’n allen aan de slag gaan.

Ook studenten die gewend zijn kennis te reproduceren en meerkeuze-toetsen te beantwoorden, staan misschien niet te trappelen voor een andere aanpak. Alhoewel, onze ervaring is dat studenten het hinderlijk en stom vinden als ze in hun opleiding niet worden uigedaagd. Dat bleek ook recent uit een LAKS-onderzoek. Studenten willen iets leren, en ondanks hun gebrom, er zeker iets voor doen.’

Maar hoe pak je het praktisch aan?
¿Om te beginnen moeten we vaststellen wat studenten en docenten met de kennis die ze al hebben kunnen, en hoe ze ermee omgaan. Dat doe je bij studenten bij het begin en het einde van de studie, want dan kun je ook meten hoe ze door de jaren heen zijn veranderd. Daar niet alle docenten over een academisch denkniveau beschikken of dat inzetten in hun onderwijs, moet er geïnvesteerd worden in het hóe van hun denken. Met de kennis zelf zit het meestal wel goed.

Verder moet er tijdens de studie bij studenten niet getoetst worden wat ze weten, maar wat ze met hun kennis kunnen, hoe ze ermee omgaan. Daar kun je absoluut criteria voor ontwikkelen, maar je moet het wel willen. Er bestaat zelfs al een Nederlandse vragenlijst die daarvoor ingezet zou kunnen worden’

En wat hebben we straks dan?
“Dan hebben we afgestudeerden die veel meer kunnen dan het reproduceren en toepassen van kennis, maar ook in staat zijn nieuwe kennis te ontwikkelen. Kortom, dan hebben we innovatieve en creatieve denkers. Leren denken, anders tegen kennis aankijken, je denken ontwikkelen, dat kun je allemaal leren. Heel veel mensen die nu op een denkniveau van 2, 3 of 4 zitten, zijn ook in staat tot hogere denkniveaus te komen.

We moeten beseffen dat excelleren niet alleen een kwestie is van talent en geluk, maar vooral van hard werken. Dat is onze boodschap. Na dertig jaar onderzoek hebben wij als zogenaamde buiten-promovendi, dus beiden met een baan, niet alleen een dissertatie geschreven om de wetenschap verder te brengen, we hebben een maatschappelijke boodschap en hopen dat die gehoord wordt.’

En wat moet er nog veranderen in het onderwijsdebat?
De discussie draait nu om aantallen studenten, afgestudeerden, studierendement en studiesnelheid. Het moet gaan over hoeveel studenten zich ontwikkelen tot innovatieve wetenschappers die zich kunnen handhaven als toponderzoekers, en of deze toponderzoeker en topdocenten hun studenten middels onderwijs ook weer laten groeien.’

EscenicId: 761501

Geef je reactie

Je kan een reactie ingeven op een artikel via jouw LinkedIn account.
We vragen je bij een reactie je voornaam, achternaam en functietitel - die tevens automatisch ingeladen zijn vanuit jouw LinkedIn profiel - in te vullen.

Via onderstaande link kan je inloggen met je LinkedIn account. Aanmelden met je LinkedIn Account

lezersreacties (8)

20/08/2010

Rebecca Hamer

Beste Mariken Elsen,

Sorry voor de vertraging, de vakantie.
Je kunt de eerste twee hoofdstukken digitaal inzien als je naar SensePublishers.com gaat. In het eerste hoofdstuk worden de zes denkwijzen uitgelegd.

09/07/2010

Mariken Elsen

Ik ben benieuwd hoe de verschillende denkniveaus luiden. Waar kan ik die vinden?

09/05/2010

Pierre Hoendervangers , Gepensioneerd onderwijsmedewerker

Met vriendelijke groet
Pierre Hoendervangers

08/05/2010

l

Er zit inderdaad wel een verschil tussen de universiteit en de hogeschool. Zeker op het punt waar dit onderzoek over gaat. Dus ik vind de titel verwarrend... over wie gaat het? Verwachten we nou ook academische vaardigheden van hbo-ers?

Over de universitaire student kan ik weinig zeggen. Ik geef les op de hogeschool. Mijn ervaring is dat die studenten niet dat niveau halen. En dat moet je ook niet willen op de hogeschool.

Verder over kennis: ja, studenten moeten inderdaad ook veel kennis hebben. Wat betreft die 'creatieve uitingsvormen': het ligt denk ik niet zozeer aan de lesvorm zoals projectmatig werken, maar vooral aan de begeleiding. Het vraagt veel meer van een docent om projectonderwijs goed te begeleiden dan wanneer je simpelweg kennis overdraagt via een college. En ik zie om me heen dat het daar vaak aan schort... En verder vind ik dat er op gelet moet worden dat studenten ook voldoende op individuele producten worden beoordeeld.

07/05/2010

Ronald , Programmamanager

Creatief, kritisch denken en onderzoekend vermogen ; het is een aanname dat academische studenten wel hebben. Bij veel studenten heerst wat dat betreft echt een HBO mentaliteit zonder dat negatief te bedoelen.

06/05/2010

a

Ik mis in het artikel een concreet voorbeeld van HOE je de manier waarop iemand denkt inzichtelijk maakt en HOE je dat dan kan beïnvloeden als student en docent. Het laat nu veel te raden over.

04/05/2010

Misdefinitie

Een hogeschool is geen universiteit en levert dus per definitie geen academisch denkniveau. Punt.

Mijn ervaring is dat juist een gebrek aan (feiten)kennis de oorzaak is van het dalende niveau. Tegenwoordig bestaan opleidingen grotendeels uit "creatieve" uitingsvormen als projectmatig werken, samenwerkend leren, evalueren, presenteren, samenvattende scripties maken en vage filosofische vakken. Veel "professionals" weten niks meer, maar kunnen het prima verkopen. Is dat innovatie? Academische opleidingen kennen van oudsher een flink pak theoretische en wetenschappelijke kennis. Zonder die kennis als basis is er niks om op voort te bouwen.

Met alle respect, maar ik wil een psycholoog zien die een goede diagnose kan stellen op basis van kennis. Niet op basis van vaag psycho-analytisch geleuter. Ik wil een advocaat zien die op basis van zijn rechtskennis goede redenaties kan opzetten. Niet een die wat vage termen uit de filosofische algemene rechtsleer weet uit te kramen. Ik wil een arts die op basis van onderzoek naar de symptomen erachter kan komen wat ik heb. Geen arts die heel creatief zegt dat hij het eigenlijk niet weet. Ik wil een ingenieur die feiten kan reproduceren om daarmee berekeningen te maken. Niet een die prima kan vertellen hoe ik met stof moet omgaan terwijl mijn balkon naar beneden stort.

04/05/2010

R

Wat een flauwe kul allemaal. Voor een aantal saaie pieten zal de stelling wellicht opgaan maar voor iedereen met een beetje initiatief is wat voor opleiding dan ook een uitstekende kans om jezelf op vele gebieden te ontwikkelen. Voor sommige ligt de nadruk wat meer op feiten gebied en voor andere meer op creatieve of sociale ontwikkeling maar stilstaan heb ik op een hele enkele uitzondering nog nooit meegemaakt. Mijn advies, ga studeren, maakt niet uit wat (doe vooral je hobby cq dat wat je echt leuk vind) en zorg dat je een papiertje krijgt waarmee je vanzelf je draai vind cq jezelf kan (blijven) ontwikkelen. En hoe die ontwikkeling plaatsvind is niet op voorhand te zeggen wat voor onderwijs er ook wordt aangeboden.

Met vriendelijke groet,

(een afgestudeerd antropoloog die het erg naar zijn zin heeft als projectmanager ICT)