De knellendste problemen van het Nederlands onderwijs

Tien deskundigen formuleerden vijftig stellingen over de problemen in het onderwijs. Uit de dertigduizend reacties destilleerden ze zes hoofdthema’s, van organisatorische rompslomp tot de kennis van docenten. Hieraan gingen verhitte discussies vooraf.

Als een jury in een Amerikaanse strafzaak zijn ze opgesloten in een hotelkamer, de wijzen van de Onderwijsagenda. Aan hen de taak een vonnis te vellen in een gewichtige zaak.

In november moesten de tien leden ieder drie problemen in het Nederlands onderwijs formuleren. Die vormden tezamen het begin van de internetpeiling over het grootste knelpunt. Niet minder dan zo’n dertigduizend stemmen werden uitgebracht op deonderwijsagenda.nl. Duizenden stemmers, veelal leraren, lieten ook nog eens een reactie op de website achter. Uit die overweldigende respons moeten in hotelkamer 422 van het Lloyd Hotel in Amsterdam, in een paar uur tijd zes thema’s worden gedestilleerd.

Zeur-agenda
Het begin belooft weinig goeds: de jury is verdeeld. Een deel is teleurgesteld over de uitslag en de reacties die zijn gegeven. ‘We moeten oppassen dat het geen onderwijs -zeuragenda wordt’, vindt panellid Heleen Terwijn. Ze wijst op de vele stemmen voor de stellingen dat de klassen te groot zijn en de bureaucratie te machtig is. ‘Het is nogal klagerig van toon’, meent ook Kars Veling. ‘Het had niet verschrikkelijk veel diepgang.’

Sywert van Lienden, de jongeling aan tafel, herkent veel thema’s uit het verleden. ‘Wat in de toekomst verkeerd dreigt te gaan, vind ik niet terug.’ Ook Leonard Geluk, die een school met twintigduizend studenten leidt, noemt het een ‘kleine agenda’. ‘Het gaat niet over hoe we de kenniseconomie versterken of de concurrentie met China kunnen aangaan.’

Positief
Anderen constateren dat in de uitslag juist veel positiefs valt te ontdekken. Econome Henriëtte Maassen van den Brink stelt vast dat over twee mogelijke problemen, de toegankelijkheid en de betaalbaarheid van het onderwijs, niet wordt geklaagd. Alleen de kwaliteit van het onderwijs schiet volgens veel stemmers tekort.

Natuurkundige Robbert Dijkgraaf ziet in de litanie van lerarenklachten juist een aanmoediging hun terzijde te staan. ‘Het is een hulpkreet: de docent komt niet aan doceren toe en komt kennis tekort. Ze krijgen hun eigen oplossing niet georganiseerd.’

Nadat iedereen een eerste reactie heeft gegeven, is het tijd voor juryberaad. Onder leiding van Frank Kalshoven, columnist van de Volkskrant en directeur van de Argumentenfabriek, worden in een straf tempo rondjes langs de panelleden gemaakt. Wat moet uit de mer à boire worden gekozen?

Oplossingen
Niet de verzuchting van panellid Kars Veling dat het onderwijs in een ‘onzalige spiraal’ naar beneden zit. Hoewel een aantal aanwezigen zich herkent in de treurzang van de oud-ChristenUnie-voorman, die nu een zwarte scholengemeenschap in Den Haag leidt, schuift Kalshoven deze terzijde. Als probleem is het te ongrijpbaar en te veelomvattend om er oplossingen voor te vinden, en dat is wat verslaggevers van de Volkskrant het komende half jaar moeten doen.

De kunst is, daarover is het panel het wel eens, thema’s te kiezen waarin een aantal problemen wordt samengevat. Tegelijk moeten deze overkoepelende issues voldoende concreet zijn om verslaggevers aanknopingspunten te bieden in hun zoektocht naar verbeteringen.

Kleinere klassen
Uit de peiling komt duidelijk een roep om kleinere klassen naar voren, werpt schoolbestuurder Haci Karacaer op. ‘Dat is mooi binnen!’, zegt hij lachend, want hij had dit probleem aangedragen. Maar Maassen van den Brink ziet daar helemaal niets in. Kleinere klassen dienen alleen ‘het welzijn van de leraren’, stelt zij op basis van onderzoek. ‘Kinderen worden er niet beter van.’ Het zal niet de eerste keer zijn deze avond dat zij met een dwarse mening de temperatuur in de hotelkamer doet stijgen.

De daarop volgende discussie leidt uiteindelijk tot de formulering van een thema waarin iedereen zich kan vinden: voor goed onderwijs aan een klas met hoogbegaafden én zorgleerlingen, een klas met autochtonen én allochtonen, een klas met dertig of vijftien individuen, is meer maatwerk nodig. Hoe zorgen we ervoor dat we dat beter kunnen leveren?

Organisatorische rompslomp
Veel sneller is het panel het eens over het probleem dat met afstand bovenaan eindigde in de peiling: op scholen is te veel organisatorische rompslomp. Hier kan iedereen zich iets bij voorstellen: te veel dure docenturen gaan naar andere taken dan direct contact met leerlingen. Al weet Veling dat het ook aan de leraren zelf ligt: ‘Docenten hebben in de cao’s afgedwongen dat zij maximaal 25 uur per week 50 minuten lesgeven. De rest van de tijd moeten ze ook wat.’

Arbeidsvoorwaardenbeleid
Waarmee we meteen op het volgende hoofdthema zijn aangekomen: het arbeidsvoorwaardenbeleid. ‘Het knelt’, zegt Maassen van den Brink. ‘Al die afspraken over hoe weinig mag worden lesgegeven, vakanties en ontslagbescherming zijn te rigide en werken contraproductief. Alleen met flexibilisering kun je een nieuwe fase in.’

Haar woorden luiden weer een stevige discussie in. Want is het niet vreemd dat het panel de aanval op de docent opent als die massaal heeft geklaagd over de ondoenlijke work load? Neuropsycholoog Jelle Jolles vindt van niet. ‘Van mijn huisarts, ook een professional, verwacht ik dat hij me niet alleen adequaat onderzoekt en behandelt, maar daarnaast dat hij met allerlei groepen kan omgaan en zijn kennis op peil houdt.’ ‘Docenten’, zegt ex-LAKS-voorman Sywert van Lienden, ‘worden nu totaal niet afgerekend op wat ze leveren.’

‘Maar er wordt al teveel gevraagd van de leraar’, sputtert Veling. Volgens hem kiezen nogal wat beginnende leraren voor een parttimebaan omdat ze daarmee de hele week hun handen meer dan vol hebben. Uiteindelijk wordt het thema zo geformuleerd dat ook klachten over te weinig salaris en slechte arbeidsvoorwaarden er onder kunnen vallen.

Oudervoorlichting
Het wordt een race tegen de tijd. In sneltreinvaart werkt het panel de resterende thema’s af. Over ouders: wat te doen met het geworstel van scholen met de mondige, veeleisende ouder die tegelijkertijd de opvoeding steeds meer bij de leraar neerlegt? Een kwestie die Leonard Geluk graag zou aanzwengelen. ‘Oudervoorlichting is nog een onontgonnen terrein’, zegt Terwijn, die weekendscholen voor jongeren in achterstandswijken heeft opgericht. ‘Als je ouders goed voorlicht, gaan kinderen heel anders leren.’

Over talentontwikkeling: ‘Aandacht voor alleen rekenen en taal is te weinig’, zegt Karacaer. ‘Docenten moeten kunnen omgaan met culturele verschillen.’ Neuropsycholoog Jolles vindt: ‘Ons onderwijs gebruikt te smalle eindtermen. Je moet kinderen leren hun talent te ontwikkelen. Dat gaat verder dan leren lezen.’

Opleiding docenten
De opleiding van docenten moet dan ook beter, concludeert de jury. Niet alleen de pabo. ‘Het geldt evenzeer voor de timmerdocent en de onderwijzer als voor de wiskundeleraar op een gymnasium’, zegt Dijkgraaf. ‘Vakkennis is van eminent belang.’

Om kwart over negen is het pleit beslecht: de panelleden leunen moe, maar opgelucht achterover als voorzitter Kalshoven de zes thema’s nog eens voorleest. De komende zes maanden leest u er meer over in de Volkskrant .

De Onderwijsagenda is een project van de Volkskrant, in samenwerking met ThiemeMeulenhoff. KennisNet maakt het project mede financieel mogelijk. Voor elk thema gaan verslaggevers op pad om oplossingen te zoeken.

EscenicId: 755987

Geef je reactie

Je kan een reactie ingeven op een artikel via jouw LinkedIn account.
We vragen je bij een reactie je voornaam, achternaam en functietitel - die tevens automatisch ingeladen zijn vanuit jouw LinkedIn profiel - in te vullen.

Via onderstaande link kan je inloggen met je LinkedIn account. Aanmelden met je LinkedIn Account

Toelichting lezersreacties

Lezersreacties worden geplaatst op de website van VKbanen. Door het insturen van een reactie verleen je impliciet toestemming aan VKbanen je reactie onder vermelding van je naam en functietitel te publiceren op de website. Je reactie zal, indien nodig, worden geredigeerd en ingekort.

De redactie behoudt zich het recht voor om reacties te verwijderen als zij:

• Afwijken van het onderwerp, de stelling of de vraag.
• Beledigend of discriminerend zijn
• Commerciële doeleinden dienen

We vragen je bij een reactie je voornaam, achternaam en functietitel - die tevens automatisch ingeladen zijn vanuit jouw LinkedIn profiel - in te vullen. Die worden bij de bijdrage geplaatst op de website. Je e-mailadres vermelden we niet. Deze zal door de redactie alleen worden gebruikt om je een vraag te kunnen stellen, bijvoorbeeld bij een oproep om informatie, foto’s, of bij onduidelijkheden in de tekst.

De redactie van VKbanen